FB Twitter

Wyjątkowa rocznica – relacja z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej z okazji XX-lecia Konstytucji RP

| 0 komentarzy

„Konstytucja jest wzorem rachunku sumienia narodu” (Heinrich Böll)

17. maja 2017 roku w Sali Senatu Pałacu Kazimierzowskiego oraz w Auli Starej Biblioteki Uniwersyteckiej odbyła się Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt. „Jakość polskiej demokracji. Bilans dwudziestolecia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” zorganizowana przez Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Na początku, w imieniu rektora, zebranych powitał prorektor do spraw naukowych – dr hab. Maciej Duszczyk. Później głos zabrał prof. dr hab. Stanisław Sulowski – dziekan Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW – i sparafrazował myśl zrodzoną w Stanach Zjednoczonych: „państwo z konstytucją, której się nie szanuje, jest jak okręt pod pełnymi żaglami, ale bez kotwicy”, podkreślając w ten sposób potrzebę respektowania każdej konstytucji przez władzę i obywateli. Następnie kierownik Zakładu Systemów Politycznych INP UW i jednocześnie główny organizator Konferencji, dr hab. Tomasz Słomka, zaznaczył, iż, wbrew niektórym opiniom, „jakość demokracji” w tytule nie oznacza włączenia się uczestników spotkania w spór polityczny, ale stanowi zapowiedź naukowej refleksji nad ciągłością, zmianą, stabilnością i efektywnością instytucji, zasad, wartości oraz mechanizmów konstytucyjnych.

Pierwsza sesja, moderowana przez prof. dr hab. Bożenę Dziemdok-Olszewską (UMCS), była poświęcona Polsce jako demokracji konstytucyjnej. Referat na temat źródeł wartości i zasad obecnych w Konstytucji wygłosił prof. dr hab. Krystian Complak (UWr), a prof. dr hab. Wojciech Sokół (UMCS) skupił się w swoim wystąpieniu na systemach wyborczych z perspektywy konstytucyjnej i praktyki ustrojowej. Z kolei dr hab. Waldemar Tomaszewski (UWM) przybliżył zgromadzonym dylemat dotyczący wyboru polskiego systemu rządów, przed którym stanęli twórcy obecnej Konstytucji, podkreślając jednocześnie, że był to jeden z najtrudniejszych etapów prac Komisji Konstytucyjnej.

Prelegenci drugiej sesji, którą moderował prof. dr hab. Arkadiusz Żukowski (UWM), zajęli się stosowaniem Konstytucji RP. Pierwszy z nichprof. dr hab. Jarosław Szymanek (UW) – zaprezentował przykłady różnych interpretacji obowiązującej ustawy zasadniczej i problemy, które z nich wynikają. Zagadnieniami związanymi z władzą sądowniczą, jej regulacją konstytucyjną oraz praktyką ustrojową, zajął się dr Ryszard Balicki (UWr), a prof. dr hab. Joachim Osiński (SGH) podjął próbę usystematyzowania obecnej sytuacji Konstytucji RP, odwołując się do zmian wprowadzonych w konstytucjach państw nordyckich. Zwrócił uwagę, że częste modyfikacje ustaw zasadniczych wcale nie muszą wiązać się z ich deprecjonowaniem. Doskonałym przykładem jest tu Norwegia, której konstytucję reformowano już wielokrotnie, a żadna ze zmian nie zmniejszyła wagi tego aktu. Profesor zaznaczył, że rangę konstytucji umniejsza się wtedy, gdy przepisy w niej zawarte nie przystają do rzeczywistości danego państwa.

Dalsza część Konferencji, z uwagi na alarm bombowy i konieczność ewakuacji z Pałacu Kazimierzowskiego, została przeniesiona do Auli Starej Biblioteki Uniwersyteckiej.

Trzecia sesja dotyczyła stanowisk ugrupowań politycznych wobec rozwiązań ustrojowych III Rzeczypospolitej. Moderatorka, prof. dr hab. Jolanta Itrich-Drabarek, podkreśliła, że konstytucja, z założenia, ma chronić obywateli przed nadużyciami władzy i wyznaczać nieprzekraczalne granice działania instytucji państwowych. Pierwszy z prelegentów – prof. dr hab. Jerzy Kuciński (SAN) – zaprezentował zebranym główne kierunki zmian ustrojowych proponowanych przez partie polityczne w XXI wieku, zawarte w ich projektach konstytucji. Jako druga wystąpiła dr hab. Krystyna Leszczyńska (UMCS), która opisała strukturę parlamentu w polskim dyskursie politycznym po 1997 roku, a dr Dominik Szczepański (UR) przedstawił stanowiska partii i ugrupowań liberalno-demokratycznych wobec obecnej Konstytucji RP. Ostatni z referentów – dr Tomasz Koziełło (UR) – zapoznał słuchaczy z zasadami ustrojowymi IV RP w koncepcjach politycznych Ligi Polskich Rodzin.

O godzinie 16:30 rozpoczął się panel dyskusyjny „Konstytucyjne wizje – konstytucyjne realia” moderowany przez dr hab. Ewę M. Marciniak – dyrektor INP UW. Wzięli w nim udział: prezydent Aleksander Kwaśniewski – były przewodniczący Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, dr Borys Budka – poseł na Sejm RP i były minister sprawiedliwości, a także dr Paweł Kowal – były wiceminister spraw zagranicznych. Przedstawiciele obozu rządzącego nie przyjęli zaproszenia do udziału w tej części Konferencji.

Jako pierwszy głos zabrał prezydent Aleksander Kwaśniewski, który uznał za bezpodstawne zarzuty związane z tym, że Konstytucja z 1997 roku rzekomo nie sprawdziła się. Według niego, w okresie dwudziestu lat obowiązywania, bardzo dobrze spełniała swoją funkcję w obliczu niecodziennych i nieznanych wcześniej procesów. Prezydent zaznaczył, że „każda konstytucja, nawet ta nie najlepiej napisana, sprawdza się w rękach ludzi dobrej woli”. Można przez to wnioskować, że gdyby stworzono idealną konstytucję, to nie miałoby to żadnego znaczenia, jeśli stosowałyby ją osoby kierujące się wyłącznie własnym interesem, a nie dobrem państwa i obywateli.

Dr Borys Budka podkreślił, że nie powinno się rozmawiać o ewentualnych zmianach Konstytucji w kontekście politycznym. Lepsza byłaby debata ekspertów – jako osób, którym zazwyczaj nie przyczepia się „łatki” polityka – będąca w stanie zbudować fundamenty do dyskusji politycznej. Doktor zaobserwował w Polsce tendencję do debatowania na temat Konstytucji przy okazji konkretnych problemów i wydarzeń. Przestrzegł przed pokusą tworzenia prawa pod wpływem chwili, ponieważ w ten sposób staje się ono kazuistyczne. Taka praktyka może okazać się wyjątkowo niebezpieczna – powstają normy prawne, które można zastosować tylko w pojedynczych przypadkach, a co za tym idzie – w dłuższej perspektywie stają się one bezużyteczne.

Dr Paweł Kowal zauważył, że żadna konstytucja nie zastąpi kultury politycznej i procesu jej wypracowywania. Zwrócił szczególną uwagę na różne style sprawowania urzędu Prezydenta RP, wynikające z wyjątkowo wysokiego stopnia personalizacji instytucji głowy państwa. Szczególnie istotne są w tym przypadku cechy charakteru osoby pełniącej urząd, jej wiedza, talent oraz sposób bycia.

Konferencja zakończyła się krótko po godzinie 18:00. Uczestnicy w kuluarach podkreślali ważność wydarzenia, doceniali możliwość dyskusji i porównania oczekiwań wobec Konstytucji RP, które pojawiły się tuż przed jej uchwaleniem z tymi współczesnymi. Zwracali również uwagę na profesjonalną i miłą atmosferę, a także bardzo sprawną organizację, której nie przyćmił nawet alarm bombowy.

Dodaj komentarz

Wymagane pola oznaczone są *.